ଜୀବନ ବୀମା କ’ଣ ଏବଂ ଏହା କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ?

ଜୀବନ ବୀମା କ’ଣ ଏବଂ ଏହା କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ? ଜୀବନ ବୀମା ଆର୍ଥିକ ଯୋଜନାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ଏବଂ ଏହା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି (ପଲିସି ଧାରକ) ଏବଂ ବୀମା କମ୍ପାନୀ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଚୁକ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ପଲିସି ଧାରକ ବୀମାକାରୀ (ବୀମା କମ୍ପାନୀ)କୁ ନିୟମିତ ପ୍ରିମିୟମ୍ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ବୀମାକାରୀ (ବୀମା କମ୍ପାନୀ) ପଲିସି ଧାରକରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ହିତାଧିକାରୀଙ୍କୁ ଏକ ପରିମାଣର ଟଙ୍କା ଦେବାକୁ ରାଜି ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ ଏହା ଏକ ଆର୍ଥିକ ସୁରକ୍ଷା ଯାହା ଅସମୟ ମୃତ୍ୟୁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପରିବାରକୁ ଆର୍ଥିକ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରେ, ଜୀବନ ବୀମାର ମୌଳିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ହଠାତ୍ ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ଆୟ କ୍ଷତି ଯୋଗୁଁ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରିବା। ବ୍ୟାପକ ଭାବରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଜୀବନ ବୀମା ଯୋଜନା ଅଛି।
ବୀମା - ଏହା ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟଣାରେ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ହିତାଧିକାରୀଙ୍କୁ ଏକ ଉଚ୍ଚ ପରିମାଣର ବୀମା ପ୍ରଦାନ କରେ, କୌଣସି ପରିପକ୍ୱତା ଲାଭ ବିନା।
What is Life Insurance and Why is it Important?
What is Life Insurance and Why is it Important?

ସଞ୍ଚୟ ଯୋଜନା ସହିତ ବୀମା – ସଞ୍ଚୟ ଯୋଜନା ସହିତ ବୀମା ହେଉଛି ଏକ ଦ୍ୱୈତ ଲାଭ ଜୀବନ ବୀମା ଯୋଜନା ଯାହା ବୀମା ଏବଂ ପରିପକ୍ୱତା ଲାଭ ପ୍ରଦାନ କରେ।

ଏହା କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ

ଜୀବନ ବୀମା ଆପଣଙ୍କ ଲାଭାର୍ଥୀଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏକକାଳୀନ ପରିମାଣର ପରିଶୋଧ ପ୍ରଦାନ କରେ, ହିତାଧିକାରୀଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଆର୍ଥିକ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରେ ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ କରେ ଯେ ଏହି କଷ୍ଟକର ସମୟରେ ଆପଣଙ୍କ ପରିବାର ଭାରରେ ନାହିଁ।
ମନର ଶାନ୍ତି - ଜୀବନ ବୀମା ପଲିସି ନିଶ୍ଚିତ କରେ ଯେ ଆପଣଙ୍କ ପରିବାର ଆପଣଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଆପୋଷ ବିନା ସମାନ ଜୀବନଶୈଳୀ ଜାରି ରଖିବ। ଜୀବନ ବୀମା ପଲିସିର ଅର୍ଥ ମନର ଶାନ୍ତି।
ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଆର୍ଥିକ ଲାଭ - ଜୀବନ ବୀମା ହେଉଛି ସମ୍ପତ୍ତି ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଏକ ଉପକରଣ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଯୋଜନା ସମୟ ସହିତ ଆର୍ଥିକ ପାଣ୍ଠି ଗଠନ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଏ। ଏହି ପାଣ୍ଠି ଭବିଷ୍ୟତରେ ପିଲାମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷା, ପିଲାମାନଙ୍କ ବିବାହ, ଗୃହ ଋଣ ପାଇଁ ଡାଉନ ପେମେଣ୍ଟ କିମ୍ବା ଇତ୍ୟାଦି ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ ଯେତେବେଳେ ଆପଣଙ୍କ ପରିବାର ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଥାଏ।
 
ପରିବାର ଆର୍ଥିକ ସୁରକ୍ଷା - ଏହା ଆପଣଙ୍କର ରୋଜଗାର ଯାହା ପରିବାରକୁ ଏକ ମାନକ ଜୀବନଶୈଳୀ ପ୍ରଦାନ କରୁଛି। ଯଦି ଏହା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ ତେବେ ପରିବାର ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିରତା ବିପଦରେ ପଡ଼ିଥାଏ। ଏକ ଜୀବନ ବୀମା ପଲିସି ଆପଣଙ୍କ ଆୟକୁ ବଦଳାଇବା ପାଇଁ ପାଣ୍ଠି ପ୍ରଦାନ କରେ।
କର ଲାଭ - ଆୟକର ଆଇନ 1961 ର ଧାରା 80 C ଅନୁଯାୟୀ, ଦେୟ ପ୍ରିମିୟମ କଟାଉଣ୍ଟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଧାରା 10(10) D ଅନୁଯାୟୀ ଆପଣ କିମ୍ବା ପରିବାର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ଶେଷ ଦେୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କର ମୁକ୍ତ।
ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସୁରକ୍ଷା ଚାହାଁନ୍ତି, ତେଣୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଜୀବନ ବୀମା ପଲିସି ଅଛି। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପଲିସି ସତ୍ତ୍ୱେ ମୋ ମତରେ ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରକାରର ପଲିସି ହେଉଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ ବୀମା ଏବଂ ମିଆଦୀ ଜୀବନ ବୀମା।
ସମଗ୍ର ଜୀବନ ବୀମା ପଲିସି - ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ ବୀମା ପଲିସି ସାରା ଜୀବନ ପାଇଁ ଅର୍ଥାତ୍ 99 ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୀମା କଭରେଜ ପ୍ରଦାନ କରେ। 99 ବର୍ଷ ବୟସ ପୂର୍ବରୁ ବୀମାକୃତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ନୋମିନିଙ୍କୁ ବୀମା ରାଶି ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ। ଏହା ବୀମା ଏବଂ ନିବେଶର ଏକ ମିଶ୍ରଣ କାରଣ ଏହା ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ପରିପକ୍ୱତା ଲାଭ ଉଭୟ ପ୍ରଦାନ କରେ। ପୁଣି ୟୁନିଟ୍ ଲିଙ୍କ୍ଡ୍ ବୀମା ଯୋଜନା କିମ୍ବା ପାରମ୍ପରିକ ବୀମା ଯୋଜନା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସମଗ୍ର ଜୀବନ ପଲିସି ଅଛି। ସମଗ୍ର ଜୀବନ ପଲିସିର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅଛି ଯାହା ଅନନ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରିମିୟମ୍ ସହିତ ଅଛି ଯେପରିକି ସମଗ୍ର ଜୀବନ ବୀମାର ସୀମିତ ଦେୟ, ଏକକ ପ୍ରିମିୟମ୍ ସମଗ୍ର ଜୀବନ ପଲିସି, ସଂଶୋଧିତ ସମଗ୍ର ଜୀବନ ପଲିସି, ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ସମଗ୍ର ଜୀବନ ପଲିସି, ମିଳିତ ସମଗ୍ର ଜୀବନ ପଲିସି, ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀ ସମଗ୍ର ଜୀବନ ପଲିସି, ଅଣ-ଭାଗୀଦାର ସମଗ୍ର ଜୀବନ ପଲିସି, ପ୍ୟୁର୍ ସମଗ୍ର ଜୀବନ ଯୋଜନା, ସ୍ତର ପ୍ରିମିୟମ୍ ସମଗ୍ର ଜୀବନ ପଲିସି, ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରିମିୟମ୍ ସମଗ୍ର ଜୀବନ ପଲିସି। ଜଣେ ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ସମଗ୍ର ଜୀବନ ପଲିସି କିମ୍ବା ଏକ ୟୁନିଟ୍ ଲିଙ୍କ ବୀମା ଯୋଜନା ପଲିସି ବାଛିପାରିବେ। ପରିପକ୍ୱତାର ପରିମାଣ ସମଗ୍ର ଜୀବନ ପଲିସିର ପ୍ରକାର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ସମଗ୍ର ଜୀବନ ପଲିସି ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଭଲ ବିକଳ୍ପ ହୋଇପାରେ ଯେଉଁମାନେ ଜୀବନବ୍ୟାପୀ କଭରେଜ ଏବଂ ସମୟ ସହିତ ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରୁଥିବା ପଲିସି ଚାହାଁନ୍ତି।
ଟର୍ମ ଲାଇଫ୍ ଇନସ୍ୟୁରାନ୍ସ ପଲିସି - ଟର୍ମ ଲାଇଫ୍ ଇନସ୍ୟୁରାନ୍ସ ପଲିସିରେ, ଆପଣ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅବଧି ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥିର ପ୍ରିମିୟମ୍ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଯଦି ପଲିସି ସକ୍ରିୟ ଥିବା ସମୟରେ ଆପଣ ସେହି ଅବଧି ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ଆପଣଙ୍କର ମନୋନୀତ ବ୍ୟକ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଶ୍ଚିତ ରାଶି ପାଇବେ। ଏହା ବୀମାର ସବୁଠାରୁ ସରଳ ଏବଂ ପବିତ୍ର ରୂପ। ଟର୍ମ ପ୍ଲାନ୍ ପଲିସିରେ କୌଣସି ସଞ୍ଚୟ କିମ୍ବା ନିବେଶ ଉପାଦାନ ନାହିଁ କିନ୍ତୁ ଏହା ଆପଣଙ୍କୁ ଅତିରିକ୍ତ ରାଇଡର ମାଧ୍ୟମରେ କଭରେଜ୍ କଷ୍ଟମାଇଜ୍ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଏ। ବଜାରରେ ଉପଲବ୍ଧ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଟର୍ମ ଇନସ୍ୟୁରାନ୍ସ ହେଉଛି
କ) ପଲିସି ଅବଧି ସାରା ବୀମା ରାଶି ସ୍ଥିର ରହିଥାଏ।
ଖ) ପ୍ରତିବର୍ଷ ବୀମା ରାଶି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
ଗ) ପ୍ରତିବର୍ଷ ପୂର୍ବ-ନିର୍ଭାଷିତ ଆଧାରରେ ବୀମା ରାଶି ହ୍ରାସ ପାଏ।
ଘ) ଯଦି ଜୀବନ ବୀମାକୃତ ବ୍ୟକ୍ତି ପଲିସି ଅବଧି ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ବୀମାକୃତ ରାଶି ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ। ଯଦି ପଲିସି ଅବଧି ମଧ୍ୟରେ ବୀମାକୃତ ବ୍ୟକ୍ତି ବଞ୍ଚି ରହନ୍ତି, ତେବେ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ କର କାଟିବା ପରେ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରିମିୟମ ପରିପକ୍ୱତା ଲାଭ ଭାବରେ ଫେରସ୍ତ କରାଯାଏ।
ULIP – ୟୁନିଟ୍ ଲିଙ୍କ୍ ବୀମା ଯୋଜନା ସମ୍ପତ୍ତି ସୃଷ୍ଟି ସହିତ ବୀମା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରେ, ଏକ ଏକକ ପଲିସି ଯାହା ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସମ୍ପତ୍ତି ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ଜୀବନ କଭର ପାଇଁ ଦ୍ୱୈତ ଲାଭ ବଜାର ଲିଙ୍କ୍ଡ୍ ନିବେଶ ପ୍ରଦାନ କରେ, ଏହା ଏକ ହାଇବ୍ରିଡ୍ ଆର୍ଥିକ ଉତ୍ପାଦ। ULIP ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପ ହେଉଛି ୟୁନିଟ୍ ଲିଙ୍କ୍ ବୀମା ଯୋଜନା। ପଲିସି ଧାରକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରିମିୟମକୁ ଦୁଇଟି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି ଗୋଟିଏ ଜୀବନ କଭର ପାଇଁ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ଋଣ, ଇକ୍ୱିଟି କିମ୍ବା ବାଲାନ୍ସଡ୍ ଫଣ୍ଡ ଭଳି ବଜାର ଲିଙ୍କ୍ଡ୍ ଫଣ୍ଡରେ। ଆପଣ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକର ଏକ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଲକ୍ ଇନ୍ ଅବଧି ସହିତ ନିୟମିତ ଭାବରେ ନିବେଶ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ପରିମାଣ ବାଛିପାରିବେ। ପଲିସି ଅଧୀନରେ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରିମିୟମ ଆୟକର ଆଇନର ଧାରା 80C ଅନୁଯାୟୀ ସର୍ତ୍ତ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରତିବର୍ଷ ₹1,50,000/- ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଟାଇବା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ସମାନ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ଧାରା 10(10D) ଅନୁଯାୟୀ ULIP ରୁ ରିଟର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ କରାଯାଇଛି।
ଏଣ୍ଡାଉମେଣ୍ଟ ଯୋଜନା କିମ୍ବା ସଞ୍ଚୟ ଯୋଜନା - ଏଣ୍ଡାଉମେଣ୍ଟ ଯୋଜନା ଜୀବନ କଭର ସହିତ ସ୍ଥିର ରିଟର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏଗୁଡ଼ିକ କମ୍ ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଜନା ଏବଂ ଆପଣଙ୍କୁ ନିୟମିତ ଭାବରେ ସଞ୍ଚୟ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରେ। ଏହିପରି ଯୋଜନାରୁ ରିଟର୍ଣ୍ଣ ବଜାର ସହିତ ଜଡିତ ନୁହେଁ ତେଣୁ ବଜାର ସମ୍ପର୍କିତ ଅସ୍ଥିରତାରୁ ମୁକ୍ତ। ପରିପକ୍ୱତା ପରେ ଆପଣ ଏକକାଳୀନ କିମ୍ବା ନିୟମିତ ଆୟ ଭାବରେ ଆପଣଙ୍କର ରିଟର୍ଣ୍ଣ ବାଛିପାରିବେ। ଘର କିଣିବା, ପିଲାମାନଙ୍କ ବିବାହ ଏବଂ ଶିକ୍ଷା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପରି ଅଣ-ଆଲୋଚନାଯୋଗ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଏଣ୍ଡାଉମେଣ୍ଟ ଯୋଜନାକୁ ବିଚାର କରନ୍ତୁ। ପଲିସି ଅଧୀନରେ ଦେୟ ପ୍ରିମିୟମ୍ ଆୟକର ଆଇନର ଧାରା 80C ଅନୁଯାୟୀ ସର୍ତ୍ତ ଅନୁଯାୟୀ ବାର୍ଷିକ ₹1,50,000/- ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଟନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ସମାନ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ଧାରା 10(10D) ଅନୁଯାୟୀ ଏଣ୍ଡାଉମେଣ୍ଟ ଯୋଜନାରୁ ରିଟର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ କରାଯାଇଛି।

ନିଷ୍କର୍ଷ

ଜୀବନ ବୀମାର ମୌଳିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ହଠାତ୍ ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ଆୟ କ୍ଷତି ଯୋଗୁଁ ଆର୍ଥିକ ସାହାଯ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିବା; ଏହା ଏକ ଆର୍ଥିକ ସୁରକ୍ଷା ଯାହା ଅସମୟ ମୃତ୍ୟୁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପରିବାରକୁ ଆର୍ଥିକ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରେ। ପରିପକ୍ୱତା ଲାଭ ବିନା ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ପରିପକ୍ୱତା ଲାଭ ସହିତ, ସଞ୍ଚୟ ଯୋଜନା ଏବଂ ବିନା ସଞ୍ଚୟ କିମ୍ବା ନିବେଶ ଯୋଜନା ସହିତ ଉଭୟ ବିକଳ୍ପ ଉପଲବ୍ଧ।

लाइफ़ इंश्योरेंस क्या है और यह क्यों ज़रूरी है?

लाइफ़ इंश्योरेंस क्या है और यह क्यों ज़रूरी है? लाइफ़ इंश्योरेंस फाइनेंशियल प्लानिंग का एक अहम हिस्सा है। यह एक व्यक्ति (पॉलिसी होल्डर) और इंश्योरेंस कंपनी के बीच का कॉन्ट्रैक्ट है, जिसमें पॉलिसी होल्डर इंश्योरर (इंश्योरेंस कंपनी) को रेगुलर प्रीमियम देता है और इंश्योरर (इंश्योरेंस कंपनी) पॉलिसी होल्डर की मौत होने पर तय बेनिफिशियरी को एक निश्चित रकम देने का वादा करता है। इसलिए, यह एक फाइनेंशियल सुरक्षा है जो समय से पहले मौत होने पर परिवार को आर्थिक सुरक्षा देती है। लाइफ़ इंश्योरेंस का मुख्य मकसद अचानक मौत और इनकम के नुकसान की स्थिति में आर्थिक मदद देना है। मोटे तौर पर लाइफ़ इंश्योरेंस प्लान दो तरह के होते हैं।

इंश्योरेंस – यह समय से पहले मौत होने पर तय बेनिफिशियरी को एक बड़ी रकम (सम एश्योर्ड) देता है, जिसमें कोई मैच्योरिटी बेनिफिट नहीं मिलता है।

सेविंग प्लान के साथ इंश्योरेंस – सेविंग प्लान के साथ इंश्योरेंस एक ऐसा लाइफ़ इंश्योरेंस प्लान है जिसमें इंश्योरेंस और मैच्योरिटी बेनिफिट, दोनों का फ़ायदा मिलता है।

What is Life Insurance and Why is it Important?
What is Life Insurance and Why is it Important?

यह क्यों ज़रूरी है

लाइफ़ इंश्योरेंस आपकी मौत के बाद आपके बेनिफिशियरी को एकमुश्त रकम देता है, जिससे उन्हें तुरंत आर्थिक सुरक्षा मिलती है और यह पक्का होता है कि मुश्किल समय में आपके परिवार पर कोई बोझ न पड़े।

मन की शांति – लाइफ़ इंश्योरेंस पॉलिसी यह पक्का करती है कि आपके न होने पर भी आपका परिवार बिना किसी समझौते के अपनी जीवनशैली बनाए रखे। लाइफ़ इंश्योरेंस पॉलिसी का मतलब है मन की शांति।
लंबे समय में फ़ायदा – लाइफ़ इंश्योरेंस संपत्ति बनाने का एक ज़रिया है; कुछ प्लान समय के साथ पैसे का फंड बनाने में मदद करते हैं। इस फंड का इस्तेमाल भविष्य में बच्चों की पढ़ाई, शादी, होम लोन के लिए डाउन पेमेंट आदि के लिए किया जा सकता है, और साथ ही आपका परिवार सुरक्षित भी रहता है।
परिवार की आर्थिक सुरक्षा – आपकी कमाई ही परिवार को एक अच्छी जीवनशैली देती है। अगर वह कमाई बंद हो जाए, तो परिवार की आर्थिक स्थिरता खतरे में पड़ सकती है। लाइफ़ इंश्योरेंस पॉलिसी आपकी आय की जगह लेने के लिए फंड देती है।
टैक्स फ़ायदे – इनकम टैक्स एक्ट 1961 की धारा 80C के तहत, भरे गए प्रीमियम पर कटौती मिलती है और धारा 10(10)D के तहत, आपको या आपके परिवार को मिलने वाली अंतिम राशि पूरी तरह से टैक्स-फ़्री होती है।
अलग-अलग लोगों को अलग-अलग तरह की सुरक्षा चाहिए होती है, इसलिए लाइफ़ इंश्योरेंस पॉलिसी भी कई तरह की होती हैं। अलग-अलग तरह की पॉलिसी होने के बावजूद, मेरी राय में दो मुख्य तरह की पॉलिसी हैं: होल लाइफ़ इंश्योरेंस और टर्म लाइफ़ इंश्योरेंस।
होल लाइफ़ इंश्योरेंस पॉलिसी – होल लाइफ़ इंश्योरेंस पॉलिसी पूरी ज़िंदगी, यानी 99 साल तक का इंश्योरेंस कवर देती है। अगर इंश्योरेंस करवाने वाले व्यक्ति की मौत 99 साल की उम्र से पहले हो जाती है, तो नॉमिनी को तय राशि (सम एश्योर्ड) दी जाती है। यह इंश्योरेंस और निवेश का मिला-जुला रूप है क्योंकि इसमें मौत और मैच्योरिटी, दोनों पर फ़ायदे मिलते हैं। होल लाइफ़ पॉलिसी भी कई तरह की होती हैं; कोई व्यक्ति यूनिट लिंक्ड इंश्योरेंस प्लान या पारंपरिक इंश्योरेंस प्लान चुन सकता है। होल लाइफ़ पॉलिसी कई तरह की होती हैं, जिनकी अपनी-अपनी खासियतें और प्रीमियम होते हैं, जैसे लिमिटेड पेमेंट होल लाइफ़ इंश्योरेंस, सिंगल प्रीमियम होल लाइफ़ पॉलिसी, मॉडिफाइड होल लाइफ़ पॉलिसी, वेरिएबल होल लाइफ़ पॉलिसी, जॉइंट होल लाइफ़ पॉलिसी, पार्टिसिपेटिंग होल लाइफ़ पॉलिसी, नॉन-पार्टिसिपेटिंग होल लाइफ़ पॉलिसी, प्योर होल लाइफ़ प्लान, लेवल प्रीमियम होल लाइफ़ पॉलिसी, इंटरमीडिएट प्रीमियम होल लाइफ़ पॉलिसी। कोई व्यक्ति पारंपरिक होल लाइफ़ पॉलिसी या यूनिट लिंक्ड इंश्योरेंस प्लान पॉलिसी चुन सकता है। मैच्योरिटी पर मिलने वाली रकम होल लाइफ़ पॉलिसी के प्रकार पर निर्भर करती है। होल लाइफ़ पॉलिसी उन लोगों के लिए एक अच्छा विकल्प हो सकती है जो जीवन भर का कवर चाहते हैं और ऐसी पॉलिसी चाहते हैं जिससे समय के साथ वैल्यू बढ़े। 

टर्म लाइफ़ इंश्योरेंस पॉलिसी – टर्म लाइफ़ इंश्योरेंस पॉलिसी में, आप एक तय समय के लिए एक निश्चित प्रीमियम का भुगतान करते हैं। अगर पॉलिसी के चालू रहने के दौरान उस समय-सीमा में आपकी मृत्यु हो जाती है, तो आपके नॉमिनी को पूरी बीमित राशि (सम एश्योर्ड) मिलती है। यह इंश्योरेंस का सबसे सरल और शुद्ध रूप है। टर्म प्लान पॉलिसी में बचत या निवेश का कोई हिस्सा नहीं होता है, लेकिन यह आपको अतिरिक्त राइडर्स के ज़रिए कवरेज को कस्टमाइज़ करने की सुविधा देती है। बाज़ार में उपलब्ध विभिन्न प्रकार के टर्म इंश्योरेंस इस प्रकार हैं:
A)   पॉलिसी की अवधि के दौरान 'सम एश्योर्ड' (बीमा राशि) एक जैसी रहती है।
B)   'सम एश्योर्ड' हर साल बढ़ती है।
C)   'सम एश्योर्ड' हर साल पहले से तय आधार पर घटती है।
D)   अगर पॉलिसी की अवधि के दौरान बीमित व्यक्ति की मृत्यु हो जाती है, तो 'सम एश्योर्ड' का भुगतान किया जाता है। अगर बीमित व्यक्ति पॉलिसी की अवधि तक जीवित रहता है, तो लागू टैक्स काटकर चुकाया गया प्रीमियम मैच्योरिटी बेनिफिट के तौर पर वापस कर दिया जाता है।
ULIP – यूनिट लिंक्ड इंश्योरेंस प्लान (ULIP) वेल्थ क्रिएशन (संपत्ति बनाने) और इंश्योरेंस, दोनों की सुविधा देता है। यह एक ही पॉलिसी है जो दोहरे फायदे देती है - लंबे समय में संपत्ति बनाने के लिए मार्केट से जुड़े निवेश और लाइफ कवर। यह एक हाइब्रिड फाइनेंशियल प्रोडक्ट है। ULIP का पूरा नाम यूनिट लिंक्ड इंश्योरेंस प्लान है। पॉलिसी होल्डर द्वारा चुकाया गया प्रीमियम दो हिस्सों में बांटा जाता है: एक हिस्सा लाइफ कवर के लिए और दूसरा हिस्सा मार्केट से जुड़े फंड (जैसे डेट, इक्विटी या बैलेंस्ड फंड) में निवेश के लिए। आप नियमित रूप से निवेश करने के लिए राशि चुन सकते हैं, जिसमें कुछ सालों का अनिवार्य लॉक-इन पीरियड होता है। पॉलिसी के तहत चुकाया गया प्रीमियम इनकम टैक्स एक्ट की धारा 80C के तहत शर्तों के साथ हर साल ₹1,50,000 तक की कटौती के लिए योग्य है। ULIP से मिलने वाला रिटर्न भी इसी एक्ट की धारा 10(10D) के तहत टैक्स-फ्री होता है।
एंडोमेंट प्लान या सेविंग प्लान – एंडोमेंट प्लान लाइफ कवर के साथ-साथ निश्चित रिटर्न भी देते हैं। ये कम जोखिम वाले प्लान हैं और आपको नियमित रूप से बचत करने में मदद कर सकते हैं। ऐसे प्लान से मिलने वाला रिटर्न मार्केट से जुड़ा नहीं होता है, इसलिए यह मार्केट के उतार-चढ़ाव से प्रभावित नहीं होता है। मैच्योरिटी के बाद, आप अपना रिटर्न एकमुश्त राशि या नियमित आय के रूप में ले सकते हैं। घर खरीदना, बच्चों की शादी और पढ़ाई या अन्य ज़रूरी लक्ष्यों के लिए एंडोमेंट प्लान पर विचार करें। पॉलिसी के तहत चुकाया गया प्रीमियम इनकम टैक्स एक्ट की धारा 80C के तहत शर्तों के साथ हर साल ₹1,50,000 तक की कटौती के लिए योग्य है। एंडोमेंट प्लान से मिलने वाला रिटर्न भी इसी एक्ट की धारा 10(10D) के तहत टैक्स-फ्री होता है।

निष्कर्ष

लाइफ इंश्योरेंस का मुख्य उद्देश्य अचानक मृत्यु और आय के नुकसान की स्थिति में आर्थिक मदद देना है; यह एक फाइनेंशियल सुरक्षा है जो असमय मृत्यु की स्थिति में परिवार को आर्थिक सुरक्षा प्रदान करती है। दोनों विकल्प उपलब्ध हैं - सेविंग प्लान के साथ और बिना सेविंग या इन्वेस्टमेंट प्लान के; असमय मृत्यु की स्थिति में मैच्योरिटी बेनिफिट के बिना और मैच्योरिटी बेनिफिट के साथ।

What is Life Insurance and Why is it Important?

What is Life Insurance and Why is it Important? Life insurance is an important component of financial planning and it is a contract between an individual (policy holder) and insurance company, where policy holder pays regular premium to the insurer (insurance company) and the insurer (insurance company) agrees to pay designated beneficiary a sum of money upon the death of the policy holder. Hence it is a financial safeguard that provides monetary protection to family in case of untimely death, the fundamental purpose of life insurance is to provide financial help due to sudden death and loss of income. Broadly there are two types of life insurance plan.

Insurance – It provide a high sum assured to the designated beneficiary in the event of untimely death, with no maturity benefits.

Insurance with saving plans – Insurance with saving plans is a dual benefit life insurance plan offering insurance and maturity benefits.

What is Life Insurance and Why is it Important?
What is Life Insurance and Why is it Important?

Why it is important

Life insurance provides your beneficiaries with a lump sum amount payment upon your death, offering immediate financial securities to the beneficiaries which ensure your family is not in burden during this difficult time.

Peace of Mind – Life insurance policy ensure that your family will continue the same life style without any compromise, even in your absence. Life insurance policy means peace of mind.

Long term financial gain – Life insurance is a tool for wealth creation, certain plan allow building financial corpus over time. This fund may be utilized in future for children education, children marriage, down payment for home loan or etc. all while your family remains protected.

Family financial Security – It’s your earning which is providing a standard life style to family. If that disappear family financial stability is at risk. A life insurance policy provides the fund to replace your income.Tax Benefits – Under section 80 C of The Income Tax Act 1961, the premium paid is eligible for deduction and under Section 10(10) D the final pay out received by you or family is fully exempted from tax.

Different people wants different types of protection, hence there are different types of life insurance policy. Despite of different types of policy in my opinion the two main type of policy are whole life insurance and term life insurance.

Whole Life Insurance Policy – A whole life insurance policy offers insurance coverage for whole life i.e. up to 99 years. The nominees are paid the sum assured whenever the insured dies before the age of 99 years. It is a policy combination of insurance and investment as it offers both deaths as well as maturity benefits. Again there are various types of whole life policies one may opt for unit linked insurance plan or traditional insurance plan. There are different types of whole life policy with unique feature and premium like limited payment of whole life insurance, single premium whole life policy, modified whole life policy, variable whole life policy, joint whole life policy, participating whole life policy, non-participating whole life policy, pure whole life plan, level premium whole life policy, intermediate  premium whole life policy. One can opt for a traditional whole life policy or a unit link insurance plan policy. The amount of maturity depends upon the type of whole life policy. Whole life policy can be good option for those who want lifelong coverage and a policy that builds value over time.

Term Life Insurance Policy – In term life insurance policy, you pay a fixed premium for a chosen period and if you passed away during that term while the policy is active, your nominee will receive the full assured amount. It is the simplest and purest form of insurance. Term plan policy has no saving or investment components but it allows you to customize coverage through additional riders. Different types of term insurance available in the markets are

  1. The sum assured remain constant throughout the policy term.
  2. The sum assured increase every year.
  3. The sum assured decrease every year on a pre-defined basis.
  4. If the life insured dies during the policy term, the sum insured is paid. If the insured is survives the policy tenure, the premium paid after deducting applicable tax is refunded back as maturity benefit.

ULIP – Unit link insurance plan offers wealth creation as well as insurance, a single policy that provides dual benefits market linked investment for long term wealth creation and life cover, it’s a hybrid financial product. The full form of ULIP is unit link insurance plan. The premium paid by the policy holder is divided in two parts one for life cover and other part into the market linked fund such as debt, equity or balanced fund. You can choose the amount you want to invest regularly with a mandatory lock in period of years. Premium paid under the policy are eligible for deduction up to ₹1,50,000/- per annum subject to condition under section 80C of The Income Tax Act. The return from ULIPs are also exempted under section 10(10D) as per the same Act.

Endowment Plan or Saving Plan – Endowment plan offers fixed return along with life cover. These are low risk plans and may help you save regularly. The returns from such plans are not market linked hence free from market relate volatility. After maturity you may choose your returns as lump sum or regular income. Consider endowment plan for non negotiable goals such as buying a house, children marriage and education or others. The Premium paid under the policy are eligible for deduction up to ₹1,50,000/- per annum subject to condition under section 80C of The Income Tax Act. The return from Endowment plan are also exempted under section 10(10D) as per the same Act.

Conclusion

The fundamental purpose of life insurance is to provide financial help due to sudden death and loss of income; it is a financial safeguard that provides monetary protection to family in case of untimely death. Both the options are available with saving plans and without saving or investment plan, in the event of untimely death with no maturity benefits and with maturity benefits.